Het is het scenario dat elke professional vreest. Je bent op straat, op een afdeling of in een lobby wanneer een situatie volledig escaleert. Het kan gaan om een medische noodsituatie, een cliënt die een gevaar vormt voor zichzelf, of een aanhouding die je als handhaver moet verrichten.
Je bent als team bezig met een noodzakelijke, professionele handeling. Het is hectisch, fysiek, en voor een buitenstaander ziet het er ‘lelijk’ uit.
En dan, vanuit je ooghoeken, zie je ze: de smartphones. Een kring van omstanders, ramptoeristen of zelfs familieleden, die alles filmen. Terwijl jij je werk doet, hoor je commentaar: “Kijk wat ze doen!” of “Schandalig!”
Je zit in een spagaat die je in milliseconden verlamt. Je moet de interventie doorzetten voor de veiligheid, maar je weet dat deze beelden — uit hun context gerukt — jou en je team kunnen schaden. Je voelt je bekeken, machteloos en kwetsbaar.
In een eerder artikel bespraken we wat je doet als een klant jou filmt aan de balie. Dat ging over een conflict en je portretrecht. Dit is echter een totaal andere, veel serieuzere situatie.
Want dit gaat niet primair over jou, maar over de privacy en waardigheid van de persoon die hulp nodig heeft.
Je wettelijke plicht: bescherm de waardigheid van het slachtoffer
In het heetst van de strijd is het moeilijk om juridisch te denken, maar één gedachte biedt houvast: de filmer is hier de wet aan het overtreden, niet jij.
Je hebt als professional een wettelijke zorgplicht om de privacy en waardigheid van je cliënt of slachtoffer te beschermen. Dit is in Nederland op meerdere manieren wettelijk vastgelegd:
- De AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming): Informatie over iemands gezondheid — inclusief het feit dat iemand in crisis is, een aanval heeft of gereanimeerd wordt — valt onder bijzondere persoonsgegevens. Het filmen en verspreiden hiervan is een zware privacyschending.
- Het Strafrecht: Hoewel filmen op de openbare weg vaak mag, is het filmen van iemand in een hulpbehoevende toestand (zoals een slachtoffer van een ongeval) een schending van de menselijke waardigheid.
- De WGBO (Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst): Binnen zorginstellingen is dit nog strikter. De WGBO regelt je beroepsgeheim — jij mag niet eens met buitenstaanders over de situatie praten, laat staan dat een ander het mag filmen.
De filmer schendt dus niet alleen huisregels (als die er zijn), maar ook de wet én de fundamentele rechten van de persoon die jij probeert te helpen. Dit besef verlegt je focus van “ik word aangevallen” naar “mijn cliënt wordt geschonden — en mijn taak is diegene te beschermen.”
Het stappenplan: handelen in een dubbele crisis
Je kunt niet op twee plekken tegelijk zijn. Je kunt niet én een reanimatie uitvoeren én omstanders aanspreken. Daarom is teamafspraak essentieel. Dit is waar de Emotionele-EHBO-koffer van je team van levensbelang is.
1. Prioriteit: fysieke veiligheid eerst
Altijd. Laat je niet afleiden door camera’s. De focus van jou en je collega’s die fysiek bezig zijn met de interventie — reanimatie, aanhouding of fixatie — ligt volledig bij de veiligheid van het slachtoffer en het team. Zodra je je laat afleiden, ontstaan er risico’s en ongelukken.
2. Delegeer het aanspreken van filmers
Dit hoort bij de afspraken uit jullie team-EHBO-koffer. Bij een fysieke interventie zijn er altijd mensen die ‘vastzitten’ (zij die de handeling uitvoeren) en een ‘loper’ (de collega die observeert, spullen pakt of deuren opent).
Deze ‘loper’ is de aangewezen persoon om omstanders aan te spreken.
3. Gebruik het juiste script
De ‘loper’ of een collega die ter plaatse komt, stapt rustig maar beslist op de filmer af. Ga niet in discussie over de inhoud van de interventie, maar benoem het feitelijke probleem:
- Niet: “Je mag mijn collega’s niet filmen!” (te defensief)
- Wel: “U filmt een persoon in een noodsituatie.”
- Wel: “Dit is een ernstige schending van de privacy en waardigheid van dit slachtoffer. Ik sommeer u direct te stoppen met filmen.”
Indien het binnen een instelling gebeurt, voeg toe:
“Bovendien schendt u de privacywet (AVG). Als u niet stopt, schakelen wij de politie in.”
Dit is geen verzoek, maar een wettelijke eis. Je spreekt niet namens jezelf, maar namens de rechten van het slachtoffer. Dat is een veel krachtigere positie.
4. Meld en rapporteer het dubbele incident
Na afloop is er sprake van twee incidenten, en beide moeten worden gemeld:
- Het agressie-/calamiteitenincident: Wat gebeurde er, waarom, hoe lang?
- Het privacy-incident: Meld bij de leidinggevende én de Functionaris Gegevensbescherming (FG) dat er onrechtmatig beeldmateriaal is gemaakt.
Deze melding is cruciaal. Als de beelden online verschijnen (bijvoorbeeld op TikTok of Dumpert), staat de organisatie juridisch sterker wanneer het incident al intern is vastgelegd.
5. Regel dubbele nazorg
Het team heeft nu ook dubbele nazorg nodig. Zoals Cindy Woesthuis benadrukt in haar werk rond herstel:
- Nazorg 1 – De interventie: Hoe gaat het met iedereen? Zijn er verwondingen? Hoe voelde het om in te grijpen?
- Nazorg 2 – Het filmen: Hoe voelde het dat de actie is gefilmd? De stress, de angst voor reputatieschade of online verspreiding. Erken dat dit een extra laag spanning toevoegt aan een toch al intens moment.
Conclusie: gefilmd worden is heftig, maar je staat sterker dan je denkt
Gefilmd worden tijdens een interventie is één van de zwaarste situaties die je als professional kunt meemaken. Toch sta je juridisch en professioneel sterker dan het lijkt.
Je primaire taak is altijd de fysieke veiligheid. De secundaire taak — gedelegeerd aan je collega — is het beschermen van de privacy van het slachtoffer. Met de wet aan je zijde kun je krachtig en professioneel optreden, zelfs in de druk van de publieke blik.
Bronnen:
- Autoriteit Persoonsgegevens (AP): Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) – regels rond bijzondere persoonsgegevens.
- Rijksoverheid: Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) – beroepsgeheim en privacy.
- Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ): toezicht op kwaliteit en bescherming van cliëntgegevens.
- Strafrecht: algemene principes rond privacy en menselijke waardigheid
